انسان چه زمانی سوار اسب شد؟
گل سپید: یافته های علمی جدید نشان می دهند که تاریخچه آشنایی انسان با اسب و شروع سوارکاری، دست خوش یک تحول اساسی شده است. بر مبنای مقاله ای که در نشریه معتبر Science Advances انتشار یافته، فرضیات قبلی بر مبنای این که اهلی سازی اسب تنها یک «جهش ژنتیکی ناگهانی» در حدود ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد بوده، رد شده است. شواهد جدید ثابت می کند که این پروسه خیلی طولانی تر، پیچیده تر و با قدمتی خیلی بیشتر بوده است.
به گزارش گل سپید به نقل از خبر آنلاین، برخی پژوهش های گذشته ادعا می کردند که اهلی شدن اسب ها دقیقاً هم زمان با ظهور یک جهش ژنتیکی خاص (موسوم به شاخه DOM2) در حدود ۲۲۰۰ تا ۲۱۰۰ قبل از میلاد روی داده است. اما دانشمندان در این مطالعه جدید، این نظریه را به چالش کشیده اند. شواهد به دست آمده از باستان شناسی، آزمایش های پیشرفته DNA باستانی و بررسی استخوان ها نشان میدهد که انسان ها مدت ها پیش از این تاریخ، اسب هایی از نژادهای مختلف (شامل سه گروه ژنتیکی DOM1، DOM2 و DOM3) را مدیریت می کردند، می دوشیدند و سوار آنها می شدند.
گروههای انسانی معروف به فرهنگ «یامنایا» (حدود ۳۲۰۰ تا ۲۶۰۰ قبل از میلاد) سوار بر اسب های شاخه DOM2 می شدند که اجداد مستقیم اسب های اهلی امروزی هستند. آنها این اسب ها را در رژیم غذایی، مراسم های مذهبی و سیستم های جابه جایی خود ادغام کرده بودند. تلاش انسان برای گزینش اسب هایی با استقامت بالا و خلق وخوی آرام، قرن ها زودتر شروع شده بود. بنابراین، اهلی سازی اسب به جای آنکه یک جهش ناگهانی باشد، یک پروسه طولانی و منطقه ای بود که تأثیرات بزرگ آن بر تحرک انسان و سازماندهی جوامع، از ۵ هزار سال پیش شروع شد و بستر را برای فرمانروایی اسب های نژاد امروزی فراهم نمود.
بخش اول: فرضیات گذشته در ترازوی نقد مسئله اهلی سازی اسب و شروع سوارکاری، تاریخ بشر را بشدت تغییر داد، اما جزئیات آن همیشه مورد مناقشه بوده است. اخیراً پنج مقاله علمی توسط تیم های ژنتیک مطرح جهان، دیدگاه های سنتی را به چالش کشیدند. بعضی از این مقالات مدعی بودند که اهلی شدن واقعی اسب ها هم زمان با اختراع ارابه ها (حدود ۲۲۰۰ قبل از میلاد) روی داده و سوارکاری گسترده حتی دیرتر از آن، یعنی بعد از ۱۵۰۰ قبل از میلاد شروع شده است.
تیم های پژوهشی دیگر معتقد بودند سوارکاری های اولیه پیش از این تاریخ، تأثیر محدودی بر جابه جایی انسان داشته است؛ برای اینکه اسب ها هنوز جهش ژنتیکی ضروری جهت آرام شدن و افزایش استقامت بدنی را پیدا نکرده بودند. بر مبنای آن نظریات، تنها بعد از سال ۲۲۰۰ قبل از میلاد بود که اسب های اصلاح شده به سرعت در سراسر اروپا، آناتولی، خاور نزدیک و آسیای مرکزی گسترش یافتند و جایگزین گونه های قبلی شدند. آنها این نوبت را شروع رسمی اسب سواری می دانستند.
اما تصاویر و مستندات باستانی کشف شده در دشت های اوراسیا (مانند حکاکی اسب روی جام های نقره ای باستانی متعلق به ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد) نشان می دهند که ظاهر این اسب ها تفاوت چندانی با اسب های بعدی نداشته و انسان ها از همان زمان درحال کنترل و استفاده از آنها بوده اند.
این تصاویر که توسط محققان برجسته تاریخ باستان انتشار یافته است، دو نمونه از قدیمی ترین اسناد تصویری مربوط به آشنایی انسان با اسب در دشت های اوراسیا را به تصویر می کشند.
تصویر (A): قدیمی ترین نگاره واضح از اسب دشت ها؛ این تصویر، طرح برجسته ای از یک اسب باستانی را روی یک جام نقره ای نشان میدهد که از قبر رییس یک قبیله در منطقه «مایکوب-اوشاد» روسیه کشف شده است. آزمایش های پیشرفته قدمت این اثر را بین ۳۵۲۰ تا ۳۳۵۰ قبل از میلاد (نزدیک به ۵۵۰۰ سال قبل) تخمین می زنند. محل کشف این جام دقیقاً در مرز میان کوهپایه های قفقاز شمالی و دشت های ولگا-دون قرار دارد؛ یعنی درست همان منطقه ای که نسل اسب های اهلی امروزی (نژاد DOM2) در آنجا تکامل یافته اند. به همین دلیل، دانشمندان احتمال می دهند این تصویر متعلق به یکی از نخستین اسب های این نژاد باشد بررسی دقیق این نگاره نشان میدهد که این اسب باستانی دارای سر بزرگ، یال سفت و ایستاده، گردن ضخیم و دمی تا حدی کاکل دار بوده است. این خاصیت های ظاهری شباهت خیلی زیادی به اسب های وحشی نژاد «پرژوالسکی» (تصویر سمت راست) دارد.
تصویر (B): حلقه اسب ها پیرامون سفال باستان؛ این تصویر، طرحی از شش اسب را نشان میدهد که به شکل یک حلقه منظم گرداگرد یک ظرف باستانی حکاکی شده اند. این ظرف باستانی در منطقه «اوساتوو» در دشت های دنیستر واقع در کشور اکراین کشف شده است. بررسی ها نشان می دهند که قدمت این اثر به حدود ۳۳۰۰ تا ۲۸۰۰ سال قبل از میلاد بازمی گردد. عکس اصلی این اثر توسط دیوید آنتونی در موزه تاریخ دولتی مسکو ثبت شده و طرح خطی آن برای وضوح بیشتر در گزارش های دیرینه شناسی بازنویسی شده است. بخش دوم: رد ادعای انزوای اسب های یامنایا پیش از این، بعضی از ژنتیک دانان مدعی بودند که مردم فرهنگ یامنایا (مهاجران بزرگ دشت های اوراسیا) هیچ ارتباطی با اهلی سازی اسب ها نداشته اند و مهاجرت های بزرگ آنها فقط به وسیله ارابه های گاوی انجام شده است، نه سوارکاری. حتی ادعا شده بود که هیچ شواهدی از اسب اهلی در گورهای این مردم وجود ندارد.
اما این ادعاها شواهد علمی موجود را نادیده می گیرند. مستندات دیرینه شناسی نشان می دهند که گوشت و شیر اسب بخش مهمی از رژیم غذایی و مراسم های مذهبی مردم یامنایا بوده است. در یکی از بزرگ ترین سکونتگاه های کشف شده این فرهنگ (سایت میخایلیوکا روی رودخانه دنیپرو)، استخوان های اسب حجم زیادی از بقایای جانوری را می سازند و آثار چربی اسب روی ۳۷ درصد از تکه سفال های این منطقه یافت شده است. همین طور در یک گورستان باستانی دیگر، ۴۰ سر اسب بعنوان بخشی از یک مراسم مذهبی همراه با یک مرد دفن شده بودند.
محققان استدلال می کنند که سبک زندگی کوچ نشینی این مردم در دشت های خشک و برفی اوراسیا، بدون داشتن اسب های اهلی برای کنترل گله های بزرگ گاو و گوسفند در عمل غیر ممکن بوده است. آزمایش های ژنتیکی هم تایید نموده اند که این اسب های باستانی، جد مستقیم ۹۵ درصد از اسب های اهلی امروزی هستند.
کشف جمجمه ۵ هزار ساله؛ سندی تازه از تاریخچه اهلی سازی اسب در اروپا
بر مبنای آزمایش های دقیق، قدمت این جمجمه باستانی بین ۳۳۶۸ تا ۳۱۰۱ قبل از میلاد (بیش از ۵ هزار سال قبل) تخمین زده می شود. این جمجمه که در وضعیت آزمایشگاهی ایده آل (در محل اصلی کشف) مورد بررسی قرار گرفته، یکی از اسناد کلیدی دانشمندان برای اثبات اهلی سازی و مدیریت اسب ها توسط انسان در هزاره چهارم قبل از میلاد است. بخش سوم: بررسی سه نژاد مختلف اسب در باستان آزمایش های پیشرفته بر روی ژنوم اسب های باستانی نشان میدهد که در حدود ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد، حداقل سه جمعیت منطقه ای بزرگ از اسب ها وجود داشته اند:
نژاد DOM1: مستقر در دشت های آسیای مرکزی (شرق کوه های اورال)، شامل اسب های سایت باستانی «بوتای».
نژاد DOM2: مستقر در دشت های اروپا و دریای سیاه (غرب کوه های اورال)، شامل اسب های فرهنگ یامنایا.
نژاد DOM3: یک تبار بومی اروپایی-آناتولیایی که در مناطق جنگلی و علفزارهای اروپا زندگی می کردند.
نقشه علمی انتشار یافته، محدوده جغرافیایی و نحوه پراکندگی سه نژاد اصلی اسب های باستانی (شامل گروههای ژنتیکی DOM2، DOM1 و DOM3) را در بازه زمانی ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰ قبل از میلاد بهمراه مهم ترین سایت های دیرینه شناسی جهان نشان میدهد.
جزئیات و راهنمای این نقشه جغرافیایی به شرح زیر است:
محدوده نژادهای سه گانه: این نقشه نشان میدهد که در ۵ هزار سال پیش، نژادهای مختلف اسب در چه مناطقی از اوراسیا زیست می کرده اند.
نشانه های مثبت (+): این علامت ها نشان دهنده سایت های باستانی پدیدار شدن DNA باستانی اسب های نژاد بومی اروپا (DOM3) در دوران قبل از فرهنگ یامنایا است.
نشانه های مربع (■): این علامت ها محل گورهایی را مشخص می کنند که اسکلت انسان های دفن شده در آنها، علایم قطعی مبتلاشدن به «نشانگان سوارکاری» (آسیب های استخوانی ناشی از اسب سواری مداوم) را بر مبنای پژوهش های «تروتمان و همکاران» دارا بوده اند.
شماره های ۱۵ تا ۱۹: محل کشف نمونه های DNA باستانی متعلق به اسب های دشت های نژاد DOM2 در دوره های نوسنگی و مس سنگی (گروه NEONCAS) را نشان میدهد.
شماره های ۱۹ و ۲۲ تا ۲۳: محدوده جغرافیایی اسب های فرهنگ یامنایا و نژادهای وابسته به آنها (گروه های ژنتیکی CPONT و TURG) از تبار DOM2 را مشخص می کند.
شماره ۲۸: متعلق به منطقه ای است که تبار ژنتیکی اسب باستانی کشف شده در آن هنوز ناشناخته باقیمانده است.
این نقشه در مجموع ۲۹ نقطه کلیدی دیرینه شناسی را در سراسر اروپا و آسیای مرکزی به تصویر کشیده است که از مهم ترین آنها می توان به سایت های «شواب تال» در آلمان، «سالزمونده»، «میخایلیوکا» در اوکراین، «خوالینسک» در روسیه و «بوتای» در قزاقستان اشاره نمود. شواهد قطعی سوارکاری در نژاد DOM1 (سایت بوتای) خیلی از جانورشناسان توافق دارند که اسب ها در حدود ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد در بوتای قزاقستان اهلی شده بودند. مردم این منطقه متخصص نگهداری و پرورش اسب بودند. در این سایت باستانی، اسب ها دوشیده می شدند، در حصارها نگهداری می شدند و ۹۹ درصد از غذای مردم را تشکیل می دادند.
شاهد قطعی سوارکاری در این منطقه، ساییدگی دندان های اسب است. دانشمندان با مقایسه دندان اسب های باستانی با اسب های مدرن متوجه شدند دندان های برخی اسب های بوتای دقیقاً مشابه اسب هایی ساییده شده که به صورت مداوم با دهنه های طنابی هدایت می شده اند. ذرات خاک و شن چسبیده به طناب، با گذشت زمان این اثر را روی دندان اسب باقی گذاشته است. نوادگان این اسب ها امروزه بعنوان «اسب های وحشی پرژوالسکی» شناخته می شوند.
شواهد اهلی سازی در نژاد DOM3 (اروپا) بررسی استخوان های اسب در اروپای مرکزی (مانند آلمان، جمهوری چک و مجارستان) نشان میدهد که پس از سال ۳۵۰۰ قبل از میلاد، اندازه بدن اسب ها تغییر کرده و خیلی متنوع شده است؛ این تغییر اندازه، نشانه بارز مدیریت اسب ها توسط انسان و اصلاح نژاد است. حتی در یک نمونه جمجمه کشف شده در آلمان با قدمت بیشتر از ۳۱۰۰ سال قبل از میلاد، ژن مربوط به لکه های رنگی بدن (اسب های ابلق) یافت شده که این ژن منحصر به اسب های اهلی است.
بخش چهارم: شروع پروسه تدریجی اهلی سازی تحلیل ژنتیکی اسب های باستانی نشان میدهد که انسان ها از حدود ۴۵۰۰ سال قبل از میلاد (عهد مس سنگی) آغاز به استفاده از اسب در مراسم های تدفین خود کردند. در گورهای باستانی این نوبت، بقایای سر و سم اسب ها در کنار گاو و گوسفند دفن شده و گرزهای سنگی زیبایی بشکل سر اسب تولید شده اند که نشان دهنده ارزش بالای این حیوان در فرهنگ سیاسی و نظامی آن دوران است.
جدید ترین مدل سازی های ژنتیکی روی دو ژن کلیدی اسب (یکی مربوط به کاهش ترس و اضطراب حیوان در مقابل انسان و دیگری مربوط به استقامت کمر و قدرت پاهای جلو برای سوارکاری) نشان می دهند که اعمال فشار انتخابی و تلاش انسان برای تغییر رفتار اسب ها، از حدود ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد شروع شده است. این روند تدریجی در نهایت بین سالهای ۲۷۰۰ تا ۲۱۰۰ قبل از میلاد به یک گزینش شدید منجر گردید که طی آن، انسان ها اسب های ضعیف تر را حذف کرده و گله های اسب را بسمت نژادهای پرقدرت و آرام امروزی هدایت کردند.
محققان در آخر این گزارش از پنج محور کلیدی برای اثبات ادعای خود دفاع می کنند:
تحلیل مجدد ژنتیک: بازخوانی داده های ژنتیکی اسب های باستانی اروپا، ردپای اسب های دشت (DOM2) را در بین اسب های بومی اروپا تایید می کند. شواهد لبنیات: آزمایش پروتئین روی جرم دندان اسکلت های انسانی، مصرف شیر اسب توسط انسان ها در بیشتر از ۵۰۰۰ سال پیش را اثبات نموده است. لطمه های استخوانی انسان: بررسی اسکلت مردمان فرهنگ یامنایا لطمه های خاصی را در ناحیه لگن و ستون فقرات نشان میدهد که مستقیماً ناشی از «نشانگان سوارکاری مداوم» است. این شواهد در کنار هم نشان می دهند که مهاجرت های بزرگ تاریخی انسان در سراسر اوراسیا، که ساختار ژنتیکی و زبان های امروزی را شکل داد، بدون حضور اسب ها و مهارت سوارکاری در هزاره های چهارم و پنجم قبل از میلاد غیر ممکن بوده است. این پروسه یک تکامل تدریجی به دست انسان بود، نه یک اتفاق ناگهانی.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان گل سپید در مورد این مطلب